नवी दिल्ली/आनंद, १० मार्च २०२६ — मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय संघर्षाची झळ आता थेट भारताच्या घराघरांत आणि हॉटेल्सपर्यंत पोहोचली आहे. इस्रायल-इराण युद्ध आणि त्यात अमेरिकेचा वाढता हस्तक्षेप यामुळे जागतिक एलपीजी (LPG) पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. याचा मोठा फटका भारतातील प्रमुख शहरांना बसला असून कमर्शियल गॅस सिलिंडरचा तीव्र तुटवडा निर्माण झाला आहे. कर्नाटकची राजधानी बेंगळुरू या संकटाचे केंद्र बनले असून, कमर्शियल गॅसचा पुरवठा पूर्णपणे ठप्प झाल्यामुळे आजपासून (१० मार्च) तेथील हजारो रेस्टॉरंट्स आणि हॉटेल्स अनिश्चित काळासाठी बंद करण्यात आली आहेत.
बेंगळुरू हॉटेल्स असोसिएशनने सोमवारी उशिरा एक आपत्कालीन निवेदन जारी केले. ९ मार्चपासून व्यावसायिक गॅसचा पुरवठा अचानक थांबल्याने उद्योगासमोर कोणताही पर्याय उरलेला नाही, असे त्यात म्हटले आहे. असोसिएशनचे अध्यक्ष पी.सी. राव यांनी या परिस्थितीला “हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रासाठी मोठा धक्का” असे संबोधले. हॉटेल उद्योग ही एक अत्यावश्यक सेवा असून त्यावर विद्यार्थी, नोकरीपेशा लोक, डॉक्टर आणि ज्येष्ठ नागरिकांसह लाखो ग्राहक अवलंबून असतात, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. शहरात १९ किलोच्या कमर्शियल सिलिंडरची काळ्या बाजारातील किंमत २,५०० रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे, तर अधिकृत दर १,८८३ ते १,९५८ रुपयांच्या दरम्यान आहे.
युद्धाचा थेट परिणाम
या संकटाची मुळे हजारो किलोमीटर दूर पश्चिम आशियात आहेत. भारत आपल्या गरजेच्या ८०-९० टक्के एलपीजी मध्य पूर्वेतून आयात करतो. यातील मोठा भाग ‘हॉर्मुजच्या सामुद्रधुनीतून’ (Strait of Hormuz) येतो, जिथे युद्धामुळे वारंवार अडथळे येत आहेत. टँकर्सना होणारा उशीर आणि उत्पादक देशांकडून निर्यातीत झालेली घट यामुळे पुरवठ्याचे गणित बिघडले आहे. भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा एलपीजी आयातदार असल्याने या अस्थिरतेचा फटका आपल्याला अधिक बसत आहे. सरकारने देशांतर्गत रिफायनरीजना एलपीजी उत्पादन वाढवण्याचे आदेश दिले आहेत, परंतु हा वाढीव पुरवठा प्रामुख्याने घरगुती वापरासाठी वळवण्यात आला आहे.
देशभर संकटाचे सावट
हे संकट आता केवळ कर्नाटकपुरते मर्यादित राहिलेले नाही:
- मुंबई: गेल्या वीकेंडपासून व्यावसायिक सिलिंडरचे रिफिलिंग ठप्प आहे. सिलिंडरसाठी २ ते ८ दिवसांची प्रतीक्षा करावी लागत असून, व्यापारी चढ्या दराने गॅस खरेदी करण्यास हतबल आहेत.
- पुणे: गॅसवर चालणारी स्मशानभूमी तात्पुरती बंद करण्यात आली आहेत.
- चेन्नई: हॉटेल असोसिएशनने पंतप्रधान कार्यालय आणि राज्य प्रशासनाला पत्र लिहून पर्यटन क्षेत्राच्या संभाव्य हानीबद्दल इशारा दिला आहे.
- इतर राज्ये: पंजाब, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि गुजरातमध्येही तेल कंपन्यांनी घरगुती पुरवठा सुरक्षित ठेवण्यासाठी व्यावसायिक वितरण मर्यादित केले आहे.
किंमतीत मोठी वाढ
पेट्रोलियम मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, कमर्शियल एलपीजीवर कोणतीही अधिकृत बंदी नाही, मात्र घरगुती ग्राहकांना प्राधान्य दिल्याने ही तफावत निर्माण झाली आहे. दरम्यान, ७ मार्चपासून गॅसच्या किमतीतही मोठी वाढ झाली आहे. घरगुती सिलिंडर ६० रुपयांनी (दिल्लीत ९१३ रुपये), तर व्यावसायिक सिलिंडर ११५ रुपयांनी महागला आहे.
उद्योगातील तज्ज्ञांच्या मते, जर आखाती देशांमधील ही अस्थिरता कायम राहिली, तर भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसमोर मोठी आव्हाने उभी राहतील. याचा परिणाम केवळ एलपीजीवरच नाही, तर कच्च्या तेलाच्या किमती आणि पर्यायाने महागाईवरही होईल. बेंगळुरूच्या प्रसिद्ध ‘फूड स्ट्रीट्स’मध्ये आज शांतता पसरली आहे, तर इतर शहरांमध्येही अशाच प्रकारच्या टाळेबंदीची भीती व्यक्त केली जात आहे.